Mũi có tác dụng gì? Cấu tạo của mũi

Mũi là cơ quan đầu tiên của hệ hô hấp mà không khí phải đi qua để vào phổi. Chức năng chính của mũi là để thở. Nhưng nó còn một số chức năng khác, bởi vậy mũi có cấu trúc rất tinh vi, phức tạp. Vậy mũi có tác dụng gì và cấu tạo của mũi ra sao?

 

Riêng việc thở: Không khí đi qua đường mũi sẽ được sưởi ấm, làm ẩm, lọc bỏ bụi và vi khuẩn, như một tiền đồn bảo vệ đường hô hấp.

* Cấu tạo của mũi

Cấu tạo của mũi người chi tiết

Ba phần hợp nên mũi là mũi ngoài (phần lộ ra ở chính giữa mặt), ổ mũi và các xoang cạnh mũi. Ổ mũi được vách mũi ngăn cách chia dọc thành hai phần đều nhau. Mỗi ngăn mở thông ra mặt tại lỗ mũi trước, liên tiếp với tỵ hầu ở sau qua lỗ mũi sau và có 4 thành. Phần trước của mỗi ngăn ổ mũi là tiền đình mũi nằm ở ngay sau lỗ mũi trước.

Tiền đình ngăn cách với phần ổ mũi còn lại bởi một đường cong gọi là thềm mũi. Da phủ tiền đình mũi có lông và tuyến nhày để cản bụi. Phần còn lại của ổ mũi được phủ bởi niêm mạc. Niêm mạc được chia thành vùng hô hấp và vùng khứu giác. Niêm mạc vùng hô hấp là lớp biểu mô trụ có lông rung chuyển (còn gọi thường là mô lông) dính chặt vào cốt mạc hoặc sụn, và liên tiếp với niêm mạc của các xoang. Sự dồi dào về mạch máu của vùng này làm cho nó có màu hồng.

* Chức năng bảo vệ đường hô hấp

Chức năng quan trọng đầu tiên của mũi là bảo vệ cơ thể chống lại mọi vật lạ xâm nhập từ môi trường bên ngoài. Nhờ có khe hẹp, các chỗ cong trong hốc mũi, mà không khí thở vào đã bị giữu lại nhiều hạt bụi.

Các hạt bụi 20 – 50 micromet (mm) đều bị giữ lại ở đường thở trên (bụi trên 50mm thường đã rơi xuống đất). Các hạt 5-10mm thì vào được khí quản, phế quản. Song ở đường hô hấp, nhờ có lớp màng nhầy của niêm mạc và hệ thống lông chuyển (thực chất là lớp tế bào có phần bề mặt bào tương nhô ra thụt vào mảnh mỏng như sợi lông tơ) luôn luôn uốn lượn nhịp nhàng như sóng biển nhấp nhô, với nhịp điệu 40.000 lần/ giờ theo một chiều hướng nhất định từ phía trong ra ngoài mà các hạt bụi rơi vào khí quản, phí quản cũng bị tống ra ngoài qua họng và bị nuốt đi.

Một đời người hít thở biết bao nhiêu bụi bặm, mà phổi vẫn sạch bụi. Có người đã tính toán nếu hệ thống này không hoạt động, thì suốt đời phổi chúng ta phải chứa đựng tới 4 – 5kg bụi, sẽ không còn chỗ cho không khí vào để thở.

Dịch nhày của mũi tiết ra có vai trò tích cực chủ động vì chứa nhiều chất diệt khuẩn. Hơn nữa ở niêm mạc còn có nhiều mạch máu, mạch lypho vì thế các tế bào máu ở bạch cầu dễ dàng thấm vào niêm mạc mũi để hoạt động chống lại vi khuẩn.

Các nhà khoa học đã làm thì nghiệm với 2 con thỏ nuôi trong lồng kín chứa không khí lẫn nhiều vi khuẩn: Con thỏ A cho thở bình thường bằng mũi, con B thì không thở trực tiếp qua niêm mạc mũi mà phải thở qua ống thủy tinh dẫn khí đặt ở mũi, kết quả thỏ A không bị bệnh, con thỏ B chỉ một thời gian ngắn là ốm và chết vi bệnh viêm phổi.

* Sự nhạy cảm của khứu giác

Mặt khác, không khí lạnh qua đường mũi đều được sưởi ấm trước khi vào phổi. Niêm mạc mũi có một mạng lưới vi mạch rất phong phú và khả năng giãn nở của nó rất lớn. Khi gặp không khí nóng, mạch máu trong niêm mạc mũi sẽ co lại, làm cho niêm mạc mỏng đi. Ngược lại khi gặp không khí lạnh thì mạch máu giãn ra làm niêm mạc dày lên, đặc biệt là niêm mạc xương cuốn dưới và cuốn giữa gồm nhiều xoang mạch gọi là tổ chức cương, làm cho không khí lưu thông qua hốc mũi chậm lại, không khí được làm ấm lên. Khi cần sưởi ấm thì cương ít, sưởi ấm nhiều thì cương nhiều. Mọi hoạt động này diễn ra dưới sự điều khiển của mạng lưới thần kinh ở mũi.

Ngửi được thực hiện bởi khe khứu giác nằm ở phần trên của hố mũi. Ở nhiều loại động vật hoang dã, khứu giác rất phát triển là lý do sống còn để nhận biết con mồi, kẻ thù, bạn tình… Ở loài chó, khứu giác vô cùng phát triển, vì vậy, người ta dùng chó để săn thú, đánh hơi ma túy, chất nổ hoặc tìm dấu vết tội phạm trong nhiều vụ án hình sự.

Với loài người, khứu giác đã bị thu hẹp rất nhiều, vùng khứu giác chỉ chiếm một phần nhỏ ở nóc vòm hốc mũi. Niêm mạc vùng này màu đỏ gạch, mỏng, ít tuyến, ít mạch máu, ít lông chuyển, mang tên “bớt khứu giác”. Các tế bào khứu giác có nhiệm vụ thu nhận những kích thích mùi, và chuyển những kích thích đó về hành khứu. Ở hành khứu có những tế bào trung gian chuyển những xung động qua củ khứu rồi về các trung tâm khứu giác ở vỏ não. Các trung tâm này có nhiệm vụ phân tích mùi. Khứu giác là giác quan đầy tính chất bản năng, có tính chất gợi nhớ lâu dài, mà người ta gọi là quen hơi.

Không chỉ là đường không khí, mũi còn giúp loại bỏ các mầm bệnh xâm nhập cơ thể qua hệ hô hấp. Nếu bạn ngạt mũi và phải thở bằng miệng, không khí đi vào sẽ không được làm sạch.

Bạn phải bị cúm nặng một lần mới hiểu được tầm quan trọng của mũi. Khi đó, mũi phù nề xung huyết và chảy nước dầm dề, ảnh hưởng nặng đến chất lượng cuộc sống, gây mệt mỏi, không thở nổi, không ngủ được và người uể oải.

 

Mũi có tác dụng gì? Cấu tạo của mũi
5 (100%) 6 votes
Chia sẻ nếu bạn thấy có ích

2 comments

  1. Cảm ơn tác giả rất nhiều, nội dung cụ thể và hình minh họa rõ ràng. Mình đã hiểu hơn về cấu tạo mũi người và quan trọng hơn là có cơ sở cho bài luận văn cuối khóa sắp tới. Kiến thức này rất tốt cho những ai muốn tìm hiểu về sinh học

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *