Quá trình tiến hóa tự nhiên từ loài cá

Quá trình tiến hóa tự nhiên kéo dài hàng tỉ năm trước khi loài người được khai sinh. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu quá trình tiến hóa tự nhiên từ loài cá, vốn đã bắt đầu từ hơn 400 triệu năm trước.

Thủy tổ đầu tiên của loài cá xuất hiện từ kỷ Silur (khoảng 443,8 ± 1,5 triệu (Ma) năm trước). Nhưng đó vẫn là những con cá chưa hoàn chỉnh, mà thực tế là chưa có đôi vây bơi, chưa có hàm (mồm chỉ là khe đơn giản không có răng). Cơ thể gồm có một lớp sụn hoặc “gai nhọn” bao bọc. Những con vật đầu tiên có hình thù giống cá ấy được gọi là cá khiên hay Ostracodermi, nguyên nghĩa là “vỏ rắn”, “da giáp”. Khởi nguồn cho quá trình rất dài của tiến hóa tự nhiên thành loài cá.

Sự tiến hóa đã đưa các con vật ngành Dây sống (Chordata) nguyên thủy, có thể là bao gồm cả cá lưỡng tiêm thành những con cá khiên không hàm. Loại vật kỳ dị cho đến ngày nay vẫn còn sống vùi trong cát ở những vùng biển nước cạn nhiệt đới. Tại các vùng bờ biển nam Trung Hoa, ta còn thấy có rất nhiều cá lưỡng tiêm. Ở Vịnh Đài Loan người ta vẫn bắt hàng tấn cá này và đem ra chợ bán. Người Trung Quốc hay ăn cá lưỡng tiêm.

Cá lưỡng tiêm

Cá lưỡng tiêm chỉ có hình dạng bầu dục là giống với con cá mà thôi. Chúng không hề có vây bơi chính thức, không có hàm, không có xương, không có mắt, không có tai (mặc dù nó cảm thụ được ánh sáng qua bề mặt gần như trong suốt của cơ thể). Cá lương tiêm thường luôn sống vùi mình trong cát và chỉ chừa có cái đầu ló ra bên ngoài. Hà mồm ra, cá lưỡng tiêm hớp lấy nước rồi lọc ra các vi sinh vật để ăn. Nước còn lại được thải ra ngoài qua các khe ở hai bên đầu.

Chính những cái khe làm nhiệm vụ thải lọc lúc ban đầu này về sau phát triển thành mang cá (rồi sau đó là hàm cá!)

Còn dây sống là nơi sợi sụn được thiên nhiên kéo dài từ đầu đến đuôi ở bên trong cơ thể cá lưỡng tiêm. Đó là mầm mống đầu tiên của cột sống.

Như vậy có nghĩa là những loài vật hao hao giống cá lưỡng tiêm đều là tổ tiên không chỉ của riêng giống cá mà còn là của các loài có xương sống nói chung, như chim, rắn, thú rừng và tất nhiên là cả con người nữa. Điều đó không làm cho ai ngờ vực. Nhưng ai là kẻ đã sinh ra sinh vật có dây sống đầu tiên? Đây mới là vấn đề gây ra nhiều tranh cãi cho các nhà khoa học cho đến tận bây giờ.

Dòng giống của cá lương tiêm sau này được biết đến là những con khiên cổ không hàm, da của chúng đều có răng gai bao bọc. Đây là một bước phát triển đáng ghi nhận: bản chất của răng đã được thể hiện. Những đứa con đầu lòng của loài động vật không xương sống đã khoác trên mình những tấm áo giáp và vũ trang từ đầu đén tận đuôi bằng nhiều răng gai nhỏ. Về sau, ở trên da không còn đủ chỗ nữa, cho nên một phần răng gai bị đẩy vào trong miệng và leo lên hàm (vào thời gian này loài cá cổ đầu tiên đã có thêm hàm (từ cung mang thứ nhất).

Bộ răng trên áo giáp sau đó biến thành vẩy. Nhưng các loài cá nhám vẫn còn lưu niệm trên bộ da của mình những chiếc răng ấy. Cho đến nay da của nó vẫn là giáp, răng gai, răng mọc khắp chỗ.

Vào lúc này, một cuộc di cư vĩ đại của các loài cá đã được diễn ra: từ biển vào sông. Chúng chạy vào sông nước ngọt rất có thể là để thoát khỏi những con bọ cạp khổng lồ (gigantostraca) là tổ tiên và là họ hàng thân thuộc của bà con nhà sam (Xiphosura) – mà cho đến bây giờ vẫn còn sống ở một số đại dương.

Những con vật bốn chân đã từ hồ lên cạn. Các loài cá đã sống ở đây 350 triệu năm về trước đã thở cả bằng mang lẫn phổi. Do đó mà người ta gọi chúng là loài cá phổi (Dipnoi). Không có phổi thì chúng khó mà sống trong lòng nước bẩn hôi thối và trong hồ nguyên thủy nghèo oxi. Một trong số những loài cá răng mang đã ăn thực vật (như hiện nay gọi là cá phổi hiện đại). Các loài khác, cá vây tay (Crossopterygi) thì ăn tất cả những gì mà có thể bắt được. Chúng thường rình mồi, lao ra vồ và đánh độc những con mồi đó. Chất độc do tuyến vòm miệng tiết ra theo các ống dẫn ở trong răng, nếu các nhà nghiên cứu cá không sai lầm gì trong việc xác nhận tuyến hàm của các loài cá vây tay là tuyến độc.

Sau này, những con cá vây tay trong nhóm cá cổ (Celancant) lại di chuyển về biển, nhưng hầu hết chúng đều bị tận diệt, chỉ còn trừ cá Latimeria. Trong khi đó, những loài cá vây tay khác định cự lại vùng sông hồ nước ngọt lại có cả một chương vĩ đai, số phận của tất cả các loài bốn chân và loài có lông vũ ở cạn đã đem lại niềm tự hào cho các loài cá đó – loài sinh dưỡng ra chúng.

Cá Latimeria

Những con cá cổ đại thở bằng phổi đều có những bộ vây kỳ diệu kiểu bàn chân có xương phân đốt giống như bàn tay và có những hệ cơ khỏe. Chúng đã dùng những chiếc vây này để bò trên mặt biển, hồ. Chắc là nó cũng đã từng bò lên bờ để nghỉ ngơi và hít thở cho thoải mái. Dần dà những bộ vây cà kheo đã biến thành những cặp chân thực thụ. Cá rời nước lên sống trên cạn.

Lý do cá rời nước lên trên cạn có thể là do vào thời đại xa xăm các vũng nước lục địa không sâu lắm và thường bị khô cạn. Hồ biến thành bãi lầy, bãi lầy thành vũng nước đọng. Và cuối cùng, cả vũng nước động lâu bị cạn khô vì ánh nắng mặt trời cháy bỏng. Những con cá vây tay đã dùng những đôi tay(chân) kỳ diệu của mình và đã bò tương đối tốt ở trên mặt đáy nước rồi, giờ đây buộc phải tìm nơi nương náu mới – những hồ nước mới để tránh khỏi sự tận diệt.

Trong khi tiến hành tìm kiếm những nguồn nước, cá đã buộc phải bò men theo bờ trên một đoạn đường khá dài. Thế và chỉ những con nào biết bò giỏi, có khả năng thích nghi mau lẹ với cách sống trên cạn mới sống sót được. Cứ như thế, dần dần trải qua một cuộc chọn lọc đẫm máu, cá đã tìm được vương quốc mới. Chúng trở thành cư dân ở hai môi trường – cá ở nước và cá ở cạn. Động vật lưỡng cư hay còn gọi là Amphibia ra đời. Rồi từ chúng, đã sinh ra loài bò sát, tiếp đến là động vật có vú và loài chim. Và cuối cùng loài người chúng ta cũng đã ra đời.

 
Chia sẻ nếu bạn thấy có ích

One comment

  1. Đã đọc nhiều tài lieu nói rằng cá là thủy tổ của hầu hết động vật trên trái đất, kể cả loài nguoi, bài viết đã cho biết nhiều kiến thức bổ ích mà còn ít ban biết về sự tiến hóa của loài cá

     

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *